Элдик жаңылыктар

Интригалар ишти илгерилетпейт

  • Автор: Эген САДАБАЕВ
  • Аймак: Ысык-Көл
  • Жарыяланган: 26.05.2016 @ 12:17

• МААНИЛЩЩ МАЕК

ИНТРИГАЛАР ИШТИ ИЛГЕРИЛЕТПЕЙТ

КР Ёкмётщнё караштуу Жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу жана этностор аралык мамилелер боюнча мамлекетик агенттиктин директору Б.РЫСБАЕВ жакында Ысык-Кёл облусуна иш сапары менен келип, ёрёёндёгщ район, шаарлардын жетекчилери, айыл ёкмёттёрщнщн башчылары жана айылдык Кеъештердин тёрагалары менен ишкер жолугушууларды ёткёрдщ. Иш-чараларда аталган агенттик тарабынан жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарынын иш-аракеттерин мезгил талаптарына ылайык, жаъы баскычка жогорулатуу багытында учурда турмушка ашырылып жаткан маанилщщ иштер тууралуу кеъири маалымат берилип, айрым ченемдик-укуктук актылардагы ёзгёртщщлёр жана толуктоолор, жалпы эле жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарынын кщндёлщк иш-аракеттерине байланыштуу арбын соболдорго ынанымдуу жооптор узатылды.

Мщмкщнчщлщктён пайдаланып, агенттик жетекчисин кепке тартуу менен орчундуу айрым маселелер боюнча пикир алышып, соболдорубузга компетенттщщ жоопторду алдык.

АБАЛЫЪ КАНДАЙ, АЙЫЛ ЁКМЁТЩ?

- Бакыт Келгенбаевич, жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарынын кщндёлщк иш-аракеттери эл турмушу менен тыкыс байланышта. Бирок, «Кеп чынынан бузулбайт» дегендей, жергиликтщщ маанидеги айрым маселелерди чечщщдё алар кёпчщлщк учурлары алсыз абалда калгандыктары байкалат…

- Чындыгында, азыр дщйнёлщк практикада жергиликтщщ калктын массалык тщрдёгщ демилгесин жогорку деъгээлге чыгаруунун нагыз демократиялык бир гана формасы белгилщщ. Ал – жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу ыкмасы. Айыл ёкмёттёрщ жергиликтщщ маанидеги бардык маселелерге жооптуу. Бул милдеттер КР “Жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу жёнщндё” мыйзамынын III главасынын 18-беренесинде так кёрсётщлгён.

Учурда республикадагы 40 райондо 453 айыл ёкмётщ, 31 шаардык башкаруу бар. Алардын ичинен 80 айыл ёкмётщ менен 2 шаар гана ёздёрщн-ёздёрщ камсыздай алат. Ал эми калгандары – дотацияда. Албетте, «Колунда токочу бар бала сщймёнчщктщщ» демекчи, ёзщн-ёзщ камсыздап, бюджетинде каражаты бар айыл ёкмёттёрщ жергиликтщщ маанидеги маселелерди ёздёрщ чечкенге кудуреттщщ. Бюджети тартыштар кошумча каржы булактарын издеп, атамекендик жана ар кыл Эларалык донор-уюмдар менен тыкыс иш алып баруулары зарыл.

Азыр республика боюнча 67 айыл ёкмёттёрщндё кызматтык автоунаалары жок. Ал эми колдо болгондорунун басымдуусунун эскиликтери жеткен. Тщздён-тщз эл жщгщн аркалаган жетекчилерди кызматтык автоунаалар менен камсыздоо боюнча азыр ар кыл каржы булактарын издёёдёбщз.

Ооба, «Кадрлар бардыгын чечет» деген сёздё калет жок. Азыр мамлекеттик натыйжалуу аппарат жана кщчтщщ жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу аркылуу гана ёлкёнщн туруктуу ёнщгщщсщн камсыз кылып, алдыдагы бийик максаттарыбызды турмушка ашыра ала тургандыгыбыз белгилщщ болуп калды. Бщгщн элибиздин социалдык демилгелерин колдоо аркылуу алдыда турган зор милдеттерди чечщщ багытындагы бардык иш-аракеттер жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарынын кызматкерлеринин жоопкерчилигинде. Ошондуктан, учурда айыл ёкмёттёрщнё билимдщщ, демилгелщщ, изденип иштей билген кадрлар абадай зарыл.

“КАДРЛАР – БАРДЫГЫН ЧЕЧЕТ”

- Андай кадрларды айлыктары анча алымсындарбаган жергиликтщщ бийликке кантип тартуу керек?

Туура, айлык акылар аз. Бирок, кийинки жылдары муниципалдык кызматкерлердин маяналарын жогорулатуу багытында бир катар иштер турмушка ашырылууда. Мисалы, алар тийиштщщ аттестациядан ёткёндён кийин класстык чендер ыйгарылып, айлыктарына щстёктёр кошулат. Ошондой эле КР Өкмөтүнүн 2013-жылдын 28-июнундагы №383 токтому менен бекитилген “КР мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлеринин ишине натыйжалуулуктун негизги көрсөткүчтөрүн пайдалануу менен баалоо жүргүзүү тартиби жөнүндө” Жобонун негизинде муниципалдык кызматкерлердин иш-аракеттерине баалоолор жщргщзщлщп, алардын натыйжасында алган бааларына ылайык, айлыктарына кошумчалар тёлёнщщдё. Жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарынын кызматкерлеринин кесиптик чеберчиликтерин жогорулатуу максатында КР Мамлекеттик кадр кызматы тарабынан атайын тематикалык окуулар ёткёрщлщщдё.

Учурда Агенттик тарабынан жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарынын кызматкерлеринин айлыктарын жогорулатуу багытында бир катар натыйжалуу иштер турмушка ашырылууда. КР “Жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу жёнщндё” мыйзамынын II главасынын мамлекеттик бийлик органдарынын жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу жагындагы ыйгарым укуктары тууралуу баяндалган 10-беренесинин 5-пунктунда: “жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарына тиешелщщ мамлекеттик ыйгарым укуктарды берщщ, ошондой эле аларга мыйзамга же келишимге ылайык, айрым мамлекеттик ыйгарым укуктарды, кёрсётщлгён мамлекеттик ыйгарым укуктарды жщзёгё ашыруу щчщн зарыл болгон материалдык жана финансылык каражаттарды ёткёрщп берщщ, берилген мамлекеттик ыйгарым укуктардын жана каражаттардын ишке ашырылышын кёзёмёлдёё” деп белгиленген. Бирок, айыл ёкмёттёрщ бир катар мамлекеттик бийлик органдары тарабынан аткарылуучу милдеттерди аркалап келе жаткандыгына карабастан (кызмат кёрсётщщлёрдщн 12 тщрщ), аталган мыйзамда белгиленген шарттар, тактап айтканда, “мамлекеттик ыйгарым укуктарды жщзёгё ашыруу щчщн зарыл болгон материалдык жана финансылык каражаттарды ёткёрщп берщщ” маселеси, эмнегедир, буга чейин унутта калып келген. Ошондуктан, биз азыр дал ушул маселенин щстщндё Ёкмёт, тийиштщщ министрликтер жана ведомстволор менен тыкыс иш алып баруудабыз. Буюрса, иш ордунан козголду. Максатыбызга жетсек – айыл ёкмёттёрщнё бир катар штаттык бирдиктер боюнча кошумча каражаттар тщшёт. Мисалы, аскердик каттоо боюнча адиске – Коргоо министрлигинен, статистке – Улуттук статкомитеттен, жооптуу катчыга – Мамлекеттик каттоо кызматынан ж.б.

Негизинен, учурда биз КР Жогорку Кеъешине 25 мыйзамдарга толукоолор менен ёзгёртщщлёрдщ киргизщщ жёнщндё сунушубузду бердик. Анткени, алардын бардыгында эле ар кыл министрликтер менен ведомстволор тарабынан жер-жерлерде чечщщчщ маселелер жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарына “ыйгарылып” калган.

Дагы бир баса белгилей кетщщчщ маселе – айыл ёкмёттёрдщн башчыларынын компетенттщщлщктёрщ. Убакыт кёрсёткёндёй, аларды айылдык Кеъештердин депутаттары аркылуу шайлоо анча дурус натыйжаларды берген жок. Аймакты башкаруучу жетекчинин тагдырын 11 же 21 депутат чечкендиктен улам ал жетекчилер аларга кёз каранды абалда калып, ал эми кёпчщлщк тургундардын маселеси кёз жаздымда калган учурлар жок эмес. Ошондуктан, биздин негизги сунуштарыбыздын бири да айыл ёкмёт башчыларын жалпы аймак тургундары аркылуу шайлоого ёткёрщщ. Ошондо билим деъгээлдери жогору, компетенттщщ кадрлар бийликке келет деп ишенемин.

РЕФОРМА – “УРАА-ФОРМА” ЭМЕС!

- Бакыт Келгенбаевич, жергиликтщщ бийликти оптималдаштыруу маселеси боюнча да ар кыл ой-пикирлер бар...

- Албетте, административдик-аймактык реформа, айрым аймактар менен райондорду ирилештирщщ – учур талабындагы маселе. Бирок, бул маселе ётё кылдаттык менен тереъ жана ар тараптуу талдоолорду, тийиштщщ механизмдерди иштеп чыгууну талап кылат. Аталган реформанын алгачкы кадамы - айыл аймактарын ирилештирщщ.

Учурда республикада калкынын саны 1 000ге чейин – 8, ал эми калкынын саны 1 500гё чейин – 30 айыл ёкмёттёрщ бар. Ирилештирщщлёрдщ алгач дал ушул айыл ёкмёттёрщнён баштоону кёздёёдёбщз. Бул боюнча ёзщбщздщн конкреттщщ сунуштарыбызды Ёкмёткё жана Жогорку Кеъешке бердик.

АКИМ – ЁКМЁТ ЁКЩЛЩ...

- Быйылкы кщздё республикада жергиликтщщ Кеъештердин депутаттарын шайлоо ётёт. Учурда айрымдар: “Депутаттар шайлангандан кийин район акимдери да алмашылат” деген маанидеги кеп-сёз таркатып, ал эмес кээ бирёёлёр: “Акимдикке мени шайлагыла” деген таризде щгщт жщргщзё баштагандыгы айтылууда...

- Андай кеп-сёздёр – натуура тщшщнщктён улам жаралган. Ооба, кщзщндё жергиликтщщ Кеъештердин депутаттары шайланат. Мщмкщнчщлщктён пайдаланып, айта кетщщчщ нерсе – эли-журтубуз жергиликтщщ Кеъештерге депутаттарды тандоодо ётё кылдат тараза болсо. Анткени, ёткён шайлоолордо депутаттык мандатка ээ болгондордун катарына билим деъгээлдери тёмён, ёз кызыкчылыктарын коомдук кызыкчылыктардан жогору койгон айрым “азаматтарыбыз” да кошулуп, натыйжада кээ бир аймактарда жергиликтщщ маанидеги олуттуу маселелерди чечщщдё жасалма тоскоолдуктар жаралууда.

Ооба, жергиликтщщ Кеъештер - КР “Жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу жёнщндё”, “Шайлоо жёнщндё” жана “Жергиликтщщ Кеъештердин депутатарынын статусу жёнщндё” мыйзамдары аркылуу белгиленген тартипте 4 жылдык мёёнёткё тщзщлщщчщ жергиликтщщ ёз алдынча башкаруунун ёкщлчщлщктщщ органы. Жергиликтщщ Кеъеш айыл ёкмёт башчысын шайлайт. Ырас, райондогу жергиликтщщ Кеъештердин депутаттары кошмо жыйынга биригип, жылына бир жолудан кем эмес район акимин отчетун угуп, ёз сунуштарын берип турат.

Район акими – КР Ёкмётщнщн ошол аймактагы ыйгарым укуктуу ёкщлщ. Ошондуктан, эгерде ишинде эч кандай олуттуу мщчщлщштщктёр болбосо – ал ёз кызматтык милдеттерин эч кандай мёёнётсщз эле аткара берет.

Ал эми кайсыл бир райондо акимдин кызмат орду кандайдыр-бир себептер менен бошоп калса – мыйзамга ылайык, аким жергиликтщщ Кеъештердин кошмо жыйналышынын сунушу боюнча КР Премьер-министри сунуштаган талапкерлердин ичинен (3тён кем эмес) КР Премьер-министри тарабынан дайындалат. Ошону менен бирге акимдин бош кызмат орду пайда болгон кщндён 30 жумуш кщнщнён кечиктирилбестен КР Премьер-министри талапкерлерди (3тён кем эмес) жергиликтщщ кошмо жыйналышына коет. Жергиликтщщ Кеъештердин кошмо жыйналышы КР Премьер-министринин тийиштщщ сунушу киргизилген кщндён 15 жумуш кщнщ ичинде талапкерлердин бирин тандап, аны акимдин кызмат ордуна дайындоо боюнча Премьер-министрге сунуш киргизет. Жергиликтщщ Кеъештердин кошмо жыйналышынын депутаттарынын жалпы санынын кёпчщлщк добушун алган талапкер тандалды деп эсептелет.

Эгерде жергиликтщщ Кеъештердин кошмо жыйналышы тийиштщщ мёёнёт аралыгында КР Премьер-министрине акимдин бош кызмат ордуна дайындоо боюнча талапкерлерди кайра кёрсётпёсё - КР Президенти КР Премьер-министринин сунушу боюнча тийиштщщ райондун жергиликтщщ Кеъештерин таркатат жана мёёнётщнён мурда шайлоону дайындайт.

Менин оюмча, калк арасына жогорудагыдай ушак-айыъ кеп-сёз таркатып жаткандар – жён гана тийиштщщ мыйзамдарды, ёз укуктары менен милдеттерин жеткире тщшщнбёгён дилетанттар. Азыр эъ башкысы – эл арасындагы ынтымак жана коомдогу бейпилдик. Учурда дщйнёдё эмне деген алаамат-жаъжалдар болуп жатат! Ошолорду эске алып, “ала койду бёлё кыркпастан”, элди ынтымакка чакырып, демилгелерин колдой билели. Жергиликтщщ Кеъештердин депутаттары депутаттык мандат – бул эл ишеними экендигин унутпастан, аны актоого аракет кылышса – айыл ёкмёттёрщнщн, демек, жергиликтщщ тургундардын иш-аракеттери алгалайт. Ал эми бир жолу эл ишениминен кетсеъ – аны кайтарып алуу оъой эмес.

Учурда ёз иш-аракеттерин туура нукка багыттап, элдин демилгелщщ аракеттерин колдоого алып, кёпчщлщктщ артынан ээрчите билген жергиликтщщ ёз алдынча башкаруу органдарынын иш-аракеттери щзщрлщщ натыйжаларын берщщдё. Ошондуктан, айылдык Кеъештер менен айыл ёкмёттёрщ ич ара интригаларга берилбестен, биргелешип иштёё менен эл турмушун оъдоо багытында аракеттенщщлёрщ зарыл.

Маектешкен:

Э.САДАБАЕВ,

Ак-Суу райондук “Ак-Суу баяны” газетасынын редактору

Бул жерде сиз өз жаңылыгыңызды жарыялай аласыз..