Акыркы макалалар

Профессор: Кыргыз тилинин мүмкүнчүлүктөрү кеңири пайдаланылбай жатат


Профессор: Кыргыз тилинин мүмкүнчүлүктөрү кеңири пайдаланылбай жатат

23-сентябрда өлкөдө Мамлекеттик тил күнү белгиленет. Быйыл «Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тили жөнүндөгү» мыйзамынын кабыл алынгандыгына 28 жыл толот. Өлкөдө бул майрамга арналган салтанаттуу иш-чаралар өтүүдө. Мамлекеттик тил боюнча аткарылып жаткан мыйзамдар, тилди өнүктүрүү аракеттери тууралуу “Күн чекит” программасында Кыргыз улуттук университетинин мамлекеттик тил боюнча проректору, профессор Садык Алахан менен маек курдук.

28 жыл ичинде мамлекеттик тилди өнүктүрүү кадамдары өз максатына жеттиби?

Албетте жеткен жок. Себеби, башында 1989-жылы мыйзам кабыл алынгандан кийин Кыргызстандагы көп улуттуу элдердин башын бириктирүүчү күчүнө айландыруу методикасын башкача түшүнүп алышты. Тагыраак айтканда, кыргыз тилин жер-жерлерде, мамлекеттик мекемлерге барып кызматкерлерге үйрөтүү деңгээлине түшүп калды. Ал эми иш кагаздары, күнүмдүк турмуш талап кылган муктаждыктар орус тилинде болуп кала берди. Ошондуктан үйрөтүлгөн нерсенин баары натыйжасыз калды. Акыркы 4-5 жылда гана кайрадан жанданып жакшы жыйынтык болгонсуп жатат. Себеби эл өзү ойгонду, тилсиз мамлекет болбоосун, тилсиз глобалдык масштабда Кыргызстан өзүнүн өңүн жоготуп коерун түшүнгөн муун пайда болду. Ушундан улам мамлекеттик тил өзүнүн кадырына жете баштады.

Тил мыйзамынын толук кандуу аткарылышына эмне тоскоолдук болуп келген?

Акча каражаты жетиштүү түрдө бөлүнгөн, айрыкча 90-жылдары. Бирок, турмуштук зарылдык биринчи орунга коюлган жок. Көчөгө чыксаң расмий тил, анын үстүнө, Кыргыз Республикасында орус тили расмий тил болуп эсептелет, кыргыз тили менен кош-катар колдонула берет. Ошол себептен орус тилине берилген расмий тил макамын жок кылыш керек. Антейин десең быйыл Орусияда айдоочу болуп иштеп жүргөн мигранттардын айдоочулук күбөлүгү, орус тили Кыргызстандын расмий тили болгон үчүн жарактуу деп табылды. Иши кылып, биздин тилибиз бүгүнкү күндө кызыктай абалда калды.

Мындан тышкары, жогорку окуу жайларында окутууну кыргыз тилинде жүргүзүү боюнча кандай аракеттер жүрүп жатат?

Бизде кыргыз тайпалар башынан эле бар. Бирок, айрым факультеттерде — орус тили, кытай тили факультетинде, кыргыз-европа факультеттеринде мамлекеттик тилдеги тайпаларды көбөйтүш керек. Мисалы, Кыргыз мамлекететтик медициналык академиясында эки кыргыз тайпасы ачылыптыр, бул абдан жакшы нерсе. Кыргыз тилинин мүмкүнчүлүгүн кеңири пайдаланса бардык нерсени түшүндүрүп берүүгө болот.

Түп нускага шилтеме : maralfm.kg

Бир гана сайтта катталгандар пикирлерин жаза алат. Эгер катталган болсоңуз, анда аккаунтуңузга кириңиз.
катталгандар гана колдонуучулар "ЖМКларга даттанууларды териштирүү комиссиясына" арыздана алат. Эгер сиздин аккаунтуңуз бар болсо, анда кириңиз.

Азырынча бир да пикир жок...